महिला शेतकऱ्यांसाठी मोठी बातमी! आता मिळणार अधिकृत ओळख; ऑनलाइन प्रमाणपत्रासाठी पोर्टल सुरू

महाराष्ट्र : शेती म्हटलं की शेतकरी म्हणून अनेकदा पुरुषाचंच नाव समोर येतं. मात्र, शेतात पेरणीपासून कापणीपर्यंत आणि पशुपालनापासून दुग्ध व्यवसायापर्यंत महिलांचाही मोठा सहभाग असतो. अनेक महिला प्रत्यक्ष शेतीची कामं करतात, पण अधिकृत कागदपत्रांमध्ये त्यांची शेतकरी म्हणून स्वतंत्र ओळख अनेकदा दिसून येत नाही. हीच बाब लक्षात घेऊन महाराष्ट्र सरकारच्या कृषी विभागाने महिला शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा उपक्रम सुरू केला आहे. महाराष्ट्र महिला शेतकरी सक्षमीकरण अधिनियम, २०२६ अंतर्गत महिला शेतकरी प्रमाणपत्रासाठी ऑनलाइन पोर्टलचा शुभारंभ करण्यात आला आहे. त्यामुळे शेतीत प्रत्यक्ष योगदान देणाऱ्या पात्र महिलांना आता अधिकृत शेतकरी म्हणून ओळख मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

जमीन नावावर नसली तरी संधी!

या उपक्रमातील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे महिला शेतकरी म्हणून मान्यता मिळण्यासाठी केवळ जमीन महिलेच्या नावावर असणे हा एकमेव निकष ठेवण्यात आलेला नाही. शेतीमध्ये प्रत्यक्ष सहभाग आणि योगदानाला महत्त्व देण्यात आले आहे. म्हणजेच, एखादी महिला स्वतःच्या किंवा कुटुंबाच्या शेतीत प्रत्यक्ष काम करत असेल, शेतीपूरक व्यवसायात सहभागी असेल किंवा भाडेपट्ट्याने अथवा बटाईने शेती करत असेल, तर व्यापक व्याख्येनुसार ती पात्र ठरू शकते. या निर्णयामुळे शेतीत वर्षानुवर्षे काम करणाऱ्या पण कागदोपत्री स्वतंत्र शेतकरी म्हणून ओळख नसलेल्या महिलांसाठी हा उपक्रम महत्त्वाचा ठरू शकतो.

कोणत्या महिलांना मिळू शकते प्रमाणपत्र?

कृषी विभागाच्या माहितीनुसार, १८ वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक वयाच्या आणि शेती व्यवसायात कार्यरत असलेल्या महिला या प्रमाणपत्रासाठी पात्र ठरू शकतात. यामध्ये केवळ पारंपरिक पिकांची लागवड करणाऱ्या महिलांचाच समावेश नाही. विविध शेती आणि शेतीपूरक व्यवसायांमध्ये प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या महिलांनाही या व्यापक व्याख्येत स्थान देण्यात आले आहे.

यामध्ये —

• पिकांची लागवड
• बीजोत्पादन
• पशुसंवर्धन
• दुग्ध व्यवसाय
• कुक्कुटपालन
• मधुमक्षिकापालन
• मत्स्यव्यवसाय
• कृषी-वनीकरण
• अळंबी लागवड
• फलोत्पादन
• पुष्पोत्पादन

यांसारख्या क्षेत्रांत काम करणाऱ्या महिलांचा समावेश आहे. याशिवाय भाडेपट्ट्याने किंवा बटाईने शेती करणाऱ्या महिला, भूमिहीन शेतकरी, शेतमजूर, रोपमळा मजूर आणि पशुचारक यांचाही या व्यापक व्याख्येत समावेश करण्यात आला आहे.

प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर काय फायदा?

महिला शेतकरी म्हणून अधिकृत ओळख मिळाल्यानंतर विविध शासकीय सुविधा आणि योजनांचा लाभ घेणे अधिक सुलभ होण्यास मदत होईल, अशी कृषी विभागाची भूमिका आहे. यामध्ये शासकीय कृषी योजना, कृषी कर्ज, पीक व कृषी विमा, कृषी निविष्ठा आणि कृषी विस्तार सेवा यांचा समावेश आहे. शेतीसाठी बियाणे, खते, कृषी तंत्रज्ञान, मार्गदर्शन किंवा विविध सरकारी योजनांचा लाभ घेताना महिला शेतकऱ्यांची अधिकृत ओळख उपयोगी ठरू शकते. त्यामुळे हा उपक्रम केवळ प्रमाणपत्र देण्यापुरता मर्यादित न राहता महिलांचा शेती क्षेत्रातील सहभाग अधिकृतपणे नोंदवण्याच्या दिशेने एक पाऊल म्हणून पाहता येतो.

१७ सप्टेंबर ते १७ ऑक्टोबरदरम्यान विशेष अभियान

महिला शेतकऱ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचवण्यासाठी १७ सप्टेंबर ते १७ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत ‘सेवा संकल्प अभियान’ राबवण्यात येणार आहे. या अभियानाच्या माध्यमातून पात्र महिला शेतकऱ्यांची ओळख पटवून त्यांना प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करण्यास प्रोत्साहित केले जाणार आहे. म्हणजेच, गावाकडच्या शेतात प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या महिलांनीही आता केवळ “घरातील व्यक्तीची मदत करणारी” अशी भूमिका न राहता, आपल्या शेतीतील योगदानाची अधिकृत ओळख मिळवण्यासाठी पुढे येण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे.

ऑनलाइन अर्ज कुठे करायचा?

महिला शेतकरी प्रमाणपत्रासाठी ऑनलाइन अर्जाची सुविधा कृषी विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. पात्र महिलांनी महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊन महिला शेतकरी प्रमाणपत्रासाठी उपलब्ध असलेली ऑनलाइन सेवा आणि अर्जाची प्रक्रिया तपासावी.

अधिकृत संकेतस्थळ:
https://krishi.maharashtra.gov.in

महिला शेतकरी सक्षमीकरणाच्या या उपक्रमातून शेतीमध्ये प्रत्यक्ष योगदान देणाऱ्या महिलांना अधिकृत ओळख मिळवून देण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. कारण शेतात घाम गाळणाऱ्या हातांमध्ये पुरुषांचेच हात नसतात; महिलांचाही त्या शेतीवर तितकाच हक्काचा आणि महत्त्वाचा सहभाग असतो. आता हा सहभाग कागदोपत्री ओळखीतही उमटणार का, हे या योजनेच्या अंमलबजावणीवर अवलंबून असेल. मात्र, महिला शेतकऱ्यांना स्वतंत्र ओळख देण्याच्या दिशेने सुरू झालेला हा उपक्रम राज्यातील ग्रामीण महिलांसाठी निश्चितच लक्षवेधी ठरला आहे.