अमरावती – विदर्भाच्या हृदयस्थानी असलेला अमरावती जिल्हा प्रशासकीयदृष्ट्या १४ तालुक्यांमध्ये विभागलेला आहे. प्रत्येक तालुक्याची आपली वेगळी ओळख, इतिहास आणि वैशिष्ट्ये आहेत. अमरावतीब्रेकिंग.इन तर्फे आज आपण जिल्ह्यातील सर्व तालुक्यांची विस्तृत माहिती घेणार आहोत.
१. अमरावती तालुका
जिल्ह्याचे मुख्यालय असलेला अमरावती तालुका हा सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा तालुका आहे. ऐतिहासिक, शैक्षणिक आणि व्यावसायिक दृष्ट्या हा तालुका अग्रेसर आहे. संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ, वैद्यकीय महाविद्यालय आणि अनेक औद्योगिक संस्था येथे आहेत. कापूस बाजार, सुती कापड उद्योग आणि व्यापारी केंद्र म्हणून अमरावतीची ओळख आहे. वडाळा तलाव, चंद्रभागा नदी आणि ऐतिहासिक इमारती पर्यटकांना आकर्षित करतात.
२. अचलपूर तालुका
अमरावती जिल्ह्यातील दुसरे सर्वात मोठे शहर म्हणून अचलपूर ओळखले जाते. पूर्वी एलिचपूर म्हणून प्रसिद्ध असलेला हा तालुका बरार प्रांताचे राजधानीचे गौरव लाभलेला आहे. मेळघाट अभयारण्याचा प्रवेशद्वार म्हणून अचलपूर प्रसिद्ध आहे. कृषी उत्पादनात, विशेषतः कापूस आणि सोयाबीन लागवडीत हा तालुका महत्त्वाचा आहे. शिक्षणाच्या दृष्टीनेही अचलपूर विकसित झालेला आहे.
३. चिखलडरा तालुका
महाराष्ट्रातील एकमेव टेकडी स्थानक असलेला चिखलडरा हा पर्यटकांसाठी आदर्श ठिकाण आहे. समुद्रसपाटीपासून ३७७० फूट उंचीवर वसलेले हे मनमोहक ठिकाण आहे. गौरीकुंड धबधबा, हुरीकेन पॉईंट, पानझरा आणि कॉफी बागा या ठिकाणांसाठी चिखलडरा प्रसिद्ध आहे. मेळघाट प्रकल्प या तालुक्यातच आहे. आदिवासी बहुल असलेल्या या तालुक्यात कोरकू समाजाचे बहुसंख्य लोक राहतात. कॉफी उत्पादन करणारा हा महाराष्ट्रातील एकमेव तालुका आहे.
४. धारणी तालुका
कृषीप्रधान असलेला धारणी तालुका मुख्यत्वे कापूस, सोयाबीन आणि तूर उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. ग्रामीण भागात विस्तारलेला हा तालुका शांत आणि समृद्ध गावांसाठी ओळखला जातो. पूर्णा नदी या तालुक्यातून वाहते. धारणी गाव हे तालुक्याचे मुख्यालय असून येथे कृषी बाजार समिती, अनेक शाळा आणि महाविद्यालये आहेत.
५. भाटकुली तालुका
अलीकडे स्थापन झालेला भाटकुली तालुका लहान असला तरी विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. कृषी आधारित अर्थव्यवस्था असलेल्या या तालुक्यात कापूस आणि डाळींचे उत्पादन होते. भाटकुली गाव हे व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित होत आहे. प्रशासकीय सेवा आणि मूलभूत सुविधा येथे उपलब्ध आहेत.
६. अंजनगाव सुर्जी तालुका
ऐतिहासिक महत्त्व असलेला अंजनगाव सुर्जी तालुका कृषी आणि व्यापाराच्या दृष्टीने समृद्ध आहे. कापूस व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र असलेला हा तालुका जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात वसलेला आहे. शिक्षण, आरोग्य आणि बँकिंग सुविधा येथे उपलब्ध आहेत. अंजनगाव सुर्जी बाजार परिसरातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे ठिकाण आहे.
७. चांदूर रेल्वे तालुका
रेल्वे जंक्शन म्हणून प्रसिद्ध असलेला चांदूर रेल्वे हा व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र आहे. नागपूर-अमरावती-भुसावळ रेल्वे मार्गावरील महत्त्वाचे स्थानक असल्याने या तालुक्याला विशेष महत्त्व आहे. कापूस, तूर डाळ आणि सोयाबीन या तालुक्यातील प्रमुख पिके आहेत. बाजारपेठ, शैक्षणिक संस्था आणि औद्योगिक क्षेत्र येथे विकसित झाले आहे.
८. धामणगाव रेल्वे तालुका
धामणगाव रेल्वे हा देखील रेल्वे मार्गावरील महत्त्वाचा तालुका आहे. कृषी उत्पादनात या तालुक्याचे योगदान लक्षणीय आहे. कापूस व्यापाराचे केंद्र म्हणून धामणगाव रेल्वे ओळखले जाते. या तालुक्यातील शेतकरी प्रगतीशील असून आधुनिक शेती पद्धती स्वीकारत आहेत. शहरी सुविधा येथे उपलब्ध असून विकासाचा वेग वाढत आहे.
९. मोर्शी तालुका
मध्यम आकाराचा मोर्शी तालुका कृषीप्रधान आहे. या तालुक्यात कापूस, तूर, सोयाबीन आणि ज्वारी पिकांचे उत्पादन होते. पेढी नदी या तालुक्यातून वाहते. ग्रामीण विकासाच्या दृष्टीने मोर्शी तालुका प्रगतीशील आहे. शिक्षण आणि आरोग्य सुविधा येथे उपलब्ध आहेत.
१०. वरूड तालुका
अलीकडच्या वर्षांत स्वतंत्र तालुका म्हणून स्थापन झालेला वरूड हा विकासाच्या मार्गावर आहे. कृषी आधारित अर्थव्यवस्था असलेल्या या तालुक्यात कापूस आणि डाळींचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन होते. प्रशासकीय यंत्रणा सुदृढ होत असून मूलभूत सुविधांचा विस्तार होत आहे.
११. तिवसा तालुका
ग्रामीण वातावरण असलेला तिवसा तालुका शांत आणि निरोगी निसर्गाने नटलेला आहे. कृषीवर आधारित या तालुक्यात पारंपरिक शेती पद्धतींसोबतच आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत आहे. कापूस, तूर आणि सोयाबीन येथील प्रमुख पिके आहेत. शिक्षणाच्या प्रसारासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.
१२. नंदगाव-खंडेश्वर तालुका
नंदगाव-खंडेश्वर हा दुहेरी नावाचा तालुका असून या भागातील ऐतिहासिक महत्त्व विशेष आहे. कृषी उत्पादनात या तालुक्याचा वाटा महत्त्वाचा आहे. चंद्रभागा नदीचा काही भाग या तालुक्यातून वाहतो. ग्रामीण विकास योजना येथे राबवल्या जात आहेत.
१३. चांदूर बाजार तालुका
व्यापारी केंद्र म्हणून ओळखला जाणारा चांदूर बाजार तालुका बाजारपेठेसाठी प्रसिद्ध आहे. कृषी उत्पादनांचा व्यापार येथे मोठ्या प्रमाणात होतो. कापूस, डाळी आणि तेलबिया यांचे उत्पादन येथे होते. व्यापारी वर्ग आणि शेतकरी यांचे चांगले नाते या तालुक्याची खासियत आहे.
१४. वाडी तालुका
जिल्ह्याच्या दक्षिण भागात वसलेला वाडी तालुका लहान असला तरी महत्त्वाचा आहे. कृषीप्रधान असलेल्या या तालुक्यात कापूस आणि डाळींचे उत्पादन होते. ग्रामीण भागातील विकासासाठी विविध योजना राबवल्या जात आहेत. शिक्षण आणि आरोग्य सेवांचा विस्तार होत आहे.
सर्व तालुक्यांची एकत्रित शक्ती
अमरावती जिल्ह्यातील या १४ तालुक्यांमध्ये विविधता आहे. काही तालुके शहरी विकासात अग्रेसर आहेत तर काही ग्रामीण संस्कृती जपत आहेत. कृषी, उद्योग, शिक्षण आणि पर्यटन या सर्व क्षेत्रांत या तालुक्यांचे योगदान मोलाचे आहे.
प्रत्येक तालुक्याची आपली विशेष ओळख आणि गरज असते. अमरावतीब्रेकिंग.इन या सर्व तालुक्यांमधील घडामोडी, विकास कार्यक्रम, शैक्षणिक बातम्या, राजकीय घडामोडी आणि सामाजिक उपक्रमांची नियमित माहिती आपल्यापर्यंत पोहोचवत असते.जिल्हा प्रशासन सर्व तालुक्यांचा समतोल विकास साधण्याच्या दिशेने प्रयत्नशील आहे. रस्ते, पाणीपुरवठा, वीज, शिक्षण आणि आरोग्य सुविधांच्या विस्तारासाठी योजना राबवल्या जात आहेत.
प्रत्येक तालुक्याला आपल्या क्षमतेनुसार विकसित करणे हे सरकारचे उद्दिष्ट आहे.अमरावती जिल्ह्याच्या प्रगतीमध्ये या सर्व तालुक्यांचे योगदान अमूल्य आहे. शहरी आणि ग्रामीण भागांमधील संतुलन राखत, पारंपरिक मूल्ये जपत आधुनिक विकासाच्या वाटेवर हे तालुके पुढे जात आहेत.