मुंबई: महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आज त्यांच्या अधिकृत फेसबुक पेजवरून एक अतिशय दुःखद वृत्त शेअर केले आहे. देशातील ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ञ, पद्मश्री आणि पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित डॉ. माधवराव गाडगीळ यांचे निधन झाले आहे. या दुःखद घटनेने संपूर्ण पर्यावरण क्षेत्रात शोककळा पसरली आहे.
भारतीय पर्यावरण चळवळीचे अग्रणी नेते
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी भावपूर्ण शब्दांत डॉ. गाडगीळ यांना श्रद्धांजली अर्पण करताना म्हटले आहे की, “भारताच्या विचारप्रवाहात पर्यावरण जनजागृती, संरक्षण आणि त्यासाठी धोरणांचा आग्रह करण्यात माधवराव अग्रणी नाव होते.” त्यांच्या निधनाचे वृत्त ऐकून संपूर्ण राज्यात दुःखाची लाट उसळली आहे. डॉ. गाडगीळ हे केवळ एक विचारवंत किंवा लेखक नव्हते. ते एक कर्मयोगी होते. पर्यावरण संरक्षणाच्या विषयावर बोलणे आणि लिहिणे इतकेच त्यांचे काम नव्हते. त्यांनी या विषयावर प्रत्यक्ष मैदानात उतरून ठोस काम केले आणि योग्य ती धोरणे तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
जनसहभागावर भर देणारे पर्यावरणवादी
डॉ. गाडगीळ यांचे काम हे त्यांच्या वेगळ्या दृष्टिकोनामुळे उल्लेखनीय ठरले. नैसर्गिक संसाधनांचा अचूक आणि शाश्वत वापर कसा करायचा, यासाठी त्यांनी केवळ सरकारी यंत्रणांवर अवलंबून न राहता स्थानिक लोकांना प्रक्रियेत सामील केले. त्यांचा असा विश्वास होता की पर्यावरण संरक्षण हे केवळ सरकारचे काम नाही, तर प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे. पश्चिम घाटांच्या संवर्धनासाठी त्यांनी केलेले काम विशेष उल्लेखनीय आहे. पश्चिम घाट हा जैवविविधतेचा खजिना असून, त्याच्या संरक्षणासाठी डॉ. गाडगीळ यांनी अथक प्रयत्न केले. त्यांच्या नावाने प्रसिद्ध असलेला ‘गाडगीळ अहवाल’ हा पश्चिम घाटांच्या संरक्षणाचा महत्त्वाचा दस्तऐवज मानला जातो.
जैवविविधता कायद्याचे शिल्पकार
भारतातील जैवविविधता कायद्याची निर्मिती करण्यात डॉ. गाडगीळ यांचे योगदान अविस्मरणीय आहे. त्यांना या कायद्याचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार झालेल्या या कायद्यामुळे देशातील जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यात मदत झाली आहे. डॉ. गाडगीळ यांना त्यांच्या उत्कृष्ट कार्यासाठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक पुरस्कार आणि सन्मानांनी गौरवण्यात आले होते. पद्मश्री आणि पद्मभूषण या देशातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कारांनी त्यांचा सत्कार करण्यात आला होता.
व्रथस्थ आणि ध्येयवादी व्यक्तिमत्व
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी म्हटले आहे की, “एक व्रथस्थ आणि ध्येयवादी व्यक्तिमत्व आपल्यातून निघून गेले आहे.” डॉ. गाडगीळ यांचे जीवन हे त्यागाचे आणि समर्पणाचे होते. आपल्या ध्येयासाठी त्यांनी आयुष्यभर काम केले आणि पर्यावरण संरक्षणाच्या क्षेत्रात नवीन मार्ग मोकळे केले. मुख्यमंत्र्यांनी डॉ. गाडगीळ यांच्या कुटुंबियांच्या दुःखात सहभागी असल्याचे नमूद करत म्हटले आहे की, “मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. त्यांच्या कुटुंबियांच्या दुःखात आम्ही सहभागी आहोत.”
पर्यावरण संरक्षणाच्या क्षेत्रात डॉ. गाडगीळ यांचे योगदान अविस्मरणीय राहील आणि येणाऱ्या पिढ्या त्यांच्या कार्याचा अभ्यास करत राहतील.